29 november 2010, Amsterdam
Door Jeroen Bruggeman, Universitair Docent Sociologie
Recentelijk is er ophef ontstaan over op handen zijnde bezuinigingen op personeel bij de Faculteit der Maatschappij-en Gedragswetenschappen (FMG). Het CvB en de decaan van de faculteit doen het daarbij voorkomen alsof “het rekenmodel” onvermijdelijk tot deze uitkomst leidt. Maar modellen doen niks, het zijn mensen die modellen maken en beslissen waar het geld naar toe gaat. Laten we dus eens kijken naar de context van het rekenmodel.
Na de kredietcrisis besloot het college desondanks om door te gaan met de plannen voor een reusachtig gebouw op het Roeterseiland voor de gehele FMG. De kosten zullen waarschijnlijk de honderd miljoen ver overstijgen, terwijl de gebouwen in de binnenstad die men wil gaan verkopen inmiddels veel minder waard zijn geworden. Een financiële ramp lijkt onafwendbaar. Niemand had om nieuwe behuizing gevraagd en niemand wil er heen, maar het project moet en zal worden doorgezet. Bovendien wil het college een nieuwe peperdure bibliotheek bouwen, terwijl de bestaande bibliotheken voldoen.
In de aanloop tot deze projecten worden omwonenden van het Roeterseiland onbeschoft behandeld en wordt de FMG uitgeperst en afgeperst. Door financieel geklungel op het Maagdenhuis bleek een tekort van een kleine miljoen euro opeens drie miljoen te zijn. Dat scheen te komen door een “verandering van parameters”, zoals financieel managers dat haarfijn onduidelijk weten uit te leggen. Dit tekort zou met de aanwezige reserve van zes miljoen nog kunnen worden opgevangen, maar die mag niet worden gebruikt want die is nodig voor de – totaal nutteloze – bouwprojecten en verhuizing. Dus zullen alle tijdelijke krachten worden ontslagen en moet het vaste personeel de ‘vrijgekomen’ vakken er maar bij gaan geven. Toen de decaan de situatie kwam uitleggen (22-11) zei hij dat de tijdelijke krachten slechts “een detail” waren in het groter geheel. Vele aanwezigen die binnenkort op straat komen te staan keken hem verbijsterd aan; na al hun goede inzet bleken ze voor het bestuur slechts een detail te zijn. In ieder geval is er wel degelijk een verband tussen de bouwprojecten en de maatregelen op de werkvloer. In engere zin omdat de financiële reserves niet mogen worden gebruikt om mensen te sparen en in bredere zin omdat een bestuurlijke afweging wordt gemaakt tussen medewerkers en gebouwen.
Een andere kostenpost die op de FMG (en op de andere faculteiten) drukt bestaat uit overhead, die niet wordt verdeeld over het totaal aantal medewerkers maar wordt opgelegd als vast bedrag per werknemer. Tegenwoordig moet ook voor tijdelijke medewerkers die vrijwel nooit kantoorruimte gebruiken worden betaald. Er wordt dus geld terugverdiend. En dan is er een deel voor ICT. Voor software die iedereen gratis van het internet kan halen vraagt ICT honderden euro’s om het op een UvA computer te installeren, terwijl de afdelingen worden gedwongen uitsluitend van de interne ICT gebruik te maken. Tegelijk wordt allerlei software standaard opgedrongen die maar weinig mensen gebruiken, maar voor een werkplek wordt daarvoor per jaar wel een paar duizend euro in rekening gebracht. In het bedrijfsleven heet dat afpersing. Niemand bij ICT is in staat te specificeren waar die kosten voor zijn, en een commercieel bedrijf zou dezelfde diensten voor minder dan de helft kunnen leveren.
De FMG scoort hoog op internationale rankings, haalt veel onderzoekssubsidies binnen en de studentenaantallen stijgen, maar wordt daarvoor door het eigen bestuur gestraft in plaats van beloond. De legitimering hiervoor probeert men te halen uit een rekenmodel. Maar de keuze om vaste medewerkers meer te laten werken om daarmee kille gebouwen en hinderdiensten te betalen is niet gemaakt door “parameters” maar door de leden van het CvB zelf. Terwijl medewerkers en studenten zullen moeten bloeden verrijken deze bestuurders zichzelf ruim boven de Balkenende norm.
Dit artikel was oorspronkelijk geschreven voor plaatsing in de Volkskrant, die heeft het echter zonder opgaaf van reden afgewezen.
Uitstekend stuk. Ons CvB is het zoveelste voorbeeld dat zodra de baas boven de Balkenende norm gaat zitten, het personeel het moet bezuren. En die verhuizing wordt natuurlijk ook vele malen duurder dan nu wordt voorspeld. Ik herinner me nog dat men toen er voor het eerst over gesproken werd, aannam dat als het personeel in een gebouw gaat zitten het automatisch ook x % productiever zou worden. Dat was vast in de berekeningen meegenomen… Het is ook aardig eens te tellen hoe vaak in het nieuwe instellingenplan het CvB termen gebruikt die naar de private sector verwijzen. Maatschappelijk nut wordt gereduceerd tot winst maken.
Het ergste van het Roeterseiland wat mij betreft is het pasjessysteem wat ze willen invoeren waardoor docenten en studenten elektronisch gesegregeerd worden: docenten zullen kamers krijgen in een sectie van het gebouw dat alleen toegankelijk is met een pasje van een bepaald clearance level. Alsof de universiteit een of ander militair informatie of onderzoeksinstituut is.
Ik ben het grotendeels met Jeroen eens, maar toch wat aanmerkingen. Het financiele geklungel was volgens mij meer een facultair probleem dan een CvB probleem. Ook is er weinig relevantie om kosten te noemen die niet FMG specifiek zijn (zoals overhead en ICT) aangezien FNWI of FGW ofzo prima om blijkt te kunnen gaan met deze kostenposten. Daarnaast kost een standaard UvA werkplek zo’n 1200 of 1400 euro per jaar, en niet “een paar duizend”. Dat wil niet zeggen dat ik het niet eens ben met de klacht dat het IC (te) duur is: maar het is wel verstandig om precies uit te zoeken hoe het zit met dit soort dingen voordat je er claims over gaat maken – zeker door stellingen te doen als “een commercieel bedrijf zou dezelfde diensten voor minder dan de helft kunnen leveren”. Hoezo dan? Maar dit is een ander debat.
Al het gezwam rond rendementen, prestatie, efficiency en dergelijke moet met een flinke mate van voorzichtigheid toegepast worden op een universiteit, en vaak ook daarbuiten. Zelfs in de commercie is het voorgekomen dat bijvoorbeeld bepaalde Zuid Koreaanse of Japanse bedrijven een (innovatie) divisie twintig jaar met verlies hebben laten draaien totdat het genoeg ervaring en kennis had verzameld om, uiteindelijk, de wereldmarkt te domineren. Veel van het huidige debat en beleid is gecentreerd rond korte termijn denken.
Het is mij een raadsel waarom deze vreemde en onnodige problemen een organisatie van academici treffen: een groep die bij uitstek juist intelligent, doordacht en met wijsheid zou moeten kunnen handelen. Misschien zit er toch iets in Gramsci’s kritiek op de middenklasse…
- Pepijn
Pingback: 17 November: Actie voor behoud van werkgroepen en docenten, voor een beter onderwijs! | SOS Amsterdam